AKTUALNOŚCI KAPLICZKOWE


CO NOWEGO W TERENIE, W LITERATURZE I NA PRZYDROZNE.EU

2 czerwca 2020 r.

Zakład Sztuki Kościelnej SCHAEFER w Piekarach Śląskich jest znany nie tylko instytucjom kościelnym ale też licznym wielbicielom przydrożnych kapliczek. Dzieła tego zakładu spotykamy w wielu kościołach i kapliczkach. Obecnie możemy poznać historię Zakładu, dzięki wydanej w 2019 r. książce autorstwa Zygmunta Schaefera, pt. Schaeferowie. Zakład Sztuki Kościelnej. 120 lat w służbie dla Piekar Śląskich. Bogato ilustrowana książka przedstawia dzieje rodu sięgające początków XIX w. oraz okoliczności powstania i rozwój ich firmy. To lektura interesująca dla wszystkich fascynatów historii, a w szczególności dla miłośników kapliczek.

Zakład Sztuki Kościelnej Schaefer. Książka.

1 czerwca 2020 r.

Od początku roku portal przydrozne.eu zmienia swoje oblicze. Nową formę graficzną uzyskują kolejne podstrony portalu. Jednym z celów tych zmian jest uzyskanie responsywności stron, czyli możliwości dogodnego ich przeglądania na dowolnym urządzeniu elektronicznym. Dzisiaj uruchamiamy pierwszy kompletny katalog kapliczek w nowej odsłonie - to katalog miasta Świętochłowice. Stopniowo (choć powoli) podobnie zmieniać się będą pozostałe katalogi.

23 maja 2020 r.

To w zasadzie powinna być dobra informacja. Wyremontowano Bożą Mękę w Chorzowie, przy ulicy Racławickiej. Boża Męka dostała nowy krzyż, który wcześniej był zastąpiony metalową protezą. Zdarta została stara farba, która odsłoniła sygnaturę budowniczego, poprawiono też inskrypcję na podstawie. Niestety, nie uzupełniono ubytków w postumencie, jedynie zamalowano je jasną farbą. Sam krzyż wygląda, jakby wykonano go z plasteliny, dodano mu maleńką figurkę Chrystusa, nie ma kartusza. Nie wiem, jakie było zlecenie dla wykonawcy, ale albo miasto zaoszczędziło na zleceniu, albo wykonawca był niekompetentny. A może była to indywidualna inicjatywa jakiegoś opiekuna krzyża? W każdym razie Boża Męka jest przykładem niefachowej naprawy przydrożnego krzyża.

Boża Męka w Chorzowie, ul. Racławicka, po remoncie
Boża Męka w Chorzowie, ul. Racławicka, po remoncie

21 maja 2020 r.

Niestety nie zawsze mogę przekazywać pozytywne informacje. Dziś wiadomość, którą pozyskałem teraz, choć zdarzenie miało miejsce kilka miesięcy temu. Zniszczona została jedna z cennych Bożych Mąk w Tychach. Chodzi o krzyż z 1849 r. w Cielmicach, przy ul. Cielmickiej. Niezdarny kierowca ciężarówki dosłownie zmiażdżył krzyż, łamiąc go na kawałki. W dodatku okazał się tchórzem i uciekł. Tyska policja oczywiście nie potrafiła znaleźć sprawcy. Wątpię zresztą, by zbytnio przejęła się jakimś krzyżem. Resztki krzyża zostały zabezpieczone przez Urząd Miasta.

Zniszczony krzyż w Cielmicach

16 maja 2020 r.

Ukazała się kolejna cenna książka o kapliczkach. W Muzeum Miejskim w Tychach odbyła się promocja nowej książki pani dr Marii Lipok-Bierwiaczonek, zatytułowanej "Z piaskowca i z marmuru. Dzieła mistrza Pokornego". Autorka podjęła się iście detektywistycznej pracy, by opisać życie najważniejszego twórcy górnośląskich przydrożnych krzyży i figur - Karla Pokornego. Dotychczas nie mieliśmy niemal żadnych informacji o Pokornym, choć jego dzieła spotykamy na znacznym obszarze Górnego Śląska. Książka jest pierwszym opracowaniem o tym artyście-kamieniarzu. Poza dużą dawką informacji o Pokornym i jego rodzinie, książka zawiera opis jego kamiennych dzieł, wraz z analizą procesu ich przemian w kolejnych latach. Autorka nie zapomniała przy tym o umieszczeniu dokonań Pokornego w historycznym otoczeniu, które miało znaczący wpływ na kształt dzieł kamieniarza. Wszystko to napisane barwnym językiem, który sprawia, że książkę czytamy jak wciągającą powieść. Książka wydana została przez Muzeum Miejskie w Tychach. Spotkanie promocyjne prowadziła dyrektor Muzeum Miejskiego w Bieruniu, pani Agnieszka Szymula. Gościem specjalnym spotkania był ks. Stanisław Puchała.

Lipok-Bierwiaczonek, Z piaskowca i marmuru

17 stycznia 2020 r.

W Muzeum Miejskim w Tychach odbył się wernisaż wystawy pani dr Marii Lipok-Bierwiaczonek, zatytułowanej "Z piaskowca i z marmuru. Dzieła mistrza Pokornego". Wystawa jest efektem badań prowadzonych przez Autorkę nad biografią i twórczością najbardziej znanego twórcy górnośląskich przydrożnych kamiennych Bożych Mąk. W salach tyskiego muzeum zaprezentowano zdjęcia dzieł Karla Pokornego oraz kopie dokumentów związanych z jego życiem i twórczością. Ważnym uzupełnieniem prezentowanych prac jest mapa rozmieszczenia dzieł Pokornego. Największą atrakcją wystawy jest prezentacja odnowionej figury Madonny z tyskich Paprocan, na co dzień przechowywanej w klasztorze franciszkanów. Wernisaż prowadziła pani dyrektor Muzeum Miejskiego w Tychach, Aleksandra Matuszczyk. Goście dopisali.

Robert Garstka książka o kapliczkach

26 grudnia 2019 r.

2019 rok kończymy dwoma opisanymi miastami, 1230 skatalogowanymi obiektami, co oznacza, że w mijającym roku przybyło 130 obiektów. Byliśmy w 32 powiatach oraz w 96 gminach. W 2019 pojawił się więc 1 nowy powiat i 14 gmin. Wciąż nie dotarliśmy jeszcze do 4 powiatów oraz 75 gmin, głównie z północnej części województwa.

3 października 2019 r.

Prezentuję dziś dwie książki pana Roberta Garstki, które podarował mi sam Autor, za co serdecznie dziękuję. Obie traktują o kapliczkach i krzyżach Ziemi Zagłębiowskiej. Pierwsza z nich, wydana w 2010 r. przez Stowarzyszenie Wspierania Działań Twórczych Via Arte, nosi tytuł "Przydrożni świadkowie wiary. Mała architektura sakralna powiatu będzińskiego". Książka jest albumem prezentującym zdjęcia ponad 100 przydrożnych obiektów, w podziale na poszczególne gminy powiatu. Autor zadbał przy tym, by zdjęcia miały nie tylko charakter dokumentacyjny, ale też walory artystyczne.
Odmienna idea przyświecała Autorowi w przypadku drugiego wydawnictwa. "Tajemnice czeladzkich kapliczek", wydane w 2018 r. przez Regionalny Instytut Kultury w Katowicach, są naukowym opracowaniem, pełniącym jednocześnie funkcje popularyzatorskie. Książka, bogato ilustrowana archiwalnymi i współczesnymi zdjęciami, zawiera historie i opisy ponad 20 czeladzkich kapliczek i figur. Umieszczone na końcu opracowania zdjęcia mniejszej wagi obiektów dopełniają listę małej architektury sakralnej miasta. Zwraca uwagę staranny, poprawny język opracowania. Zresztą miejscami Autor z języka naukowego przechodzi w bardziej swobodny, co ubarwia narrację i być może ułatwia lekturę niektórym czytelnikom.

Robert Garstka książka o kapliczkach
Robert Garstka książka o kapliczkach

28 lipca 2019 r.

Ostatni powiat południowej części województwa ma już swój katalog i to całkiem spory. Katalog powiatu wodzisławskiego jest 32 katalogiem na naszej www. Pozostały jeszcze 4 nie odwiedzone powiaty.

31 grudnia 2018 r.

2018 rok kończymy dwoma opisanymi miastami, 1050 skatalogowanymi obiektami. Byliśmy w 31 powiatach oraz w 85 gminach. Oznacza to, że nie dotarliśmy jeszcze do 5 powiatów oraz 82 gmin, głównie z północnej części województwa. Na skatalogowane obiekty składa się 590 Bożych Mąk, 161 kapliczek domkowych, 155 figur i 144 inne kapliczki. Ponadto odbyliśmy 7 kapliczkowych wycieczek za miedzę.

25 listopada 2018 r.

W katalogu kapliczek powiatu będzińskiego pojawiła się ostatnia nieobecna gmina, Sławków. Nie oznacza to oczywiście, że katalog powiatu jest kompletny. W przyszłości będzie uzupełniony.

24 listopada 2018 r.

Trwa proces remontów kapliczek. Tym razem doniesienie z Zabrza. Odnowiona została Boża Męka na ulicy Staromiejskiej. Krzyż zyskał nową figurę Matki Bożej Bolesnej oraz nowy krzyż z postacią Ukrzyżowanego. Dziękuję Panu Przemysławowi Zalewskiemu, który poinformował nas, że krzyż został częściowo rozebrany oraz przysłał zdjęcia (po lewej). Jak się okazuje, był to etap remontu krzyża, który odzyskał swój blask. Niestety, deszczowa aura nie pozwoliła na zrobienie zdjęć, które oddawałyby pełny efekt remontu.

BM - Zabrze, Staromiejska
BM - Zabrze, Staromiejska
BM - Zabrze, Staromiejska
BM - Zabrze, Staromiejska

9 lipca 2018 r.

W katalogu kapliczek pojawiła się kapliczka numer 1000. Nie napiszę, że to nasz pierwszy tysiąc, bo prawdopodobnie w województwie jest mniej niż dwa tysiące obiektów, będących przedmiotem naszego zainteresowania. Dlatego drugiego tysiąca zapewne nigdy nie będzie

Florian nr 1000 - Kromołów
Florian nr 1000 - Kromołów

9 lipca 2018 r.

Nasz portal sięga w rejony coraz bardziej oddalone od centrum województwa śląskiego - dziś inaugurujemy katalog powiatu zawierciańskiego

30 września 2017 r.

Powoli pojawiają się w naszym katalogu kapliczki północnej części województwa. Najnowszy katalog tworzą obiekty z powiatu lublinieckiego. Na razie skromnie ale wszystko przed nami.

17 sierpnia 2017 r.

Z uwagi na niewielką powierzchnię niektórych powiatów miejskich utworzono połączone katalogi kapliczek sąsiadujących ze sobą jednostek administracyjnych. Jaworzno połączono z katalogiem Zagłębia, obejmującym dotychczas obszar Dąbrowy Górniczej i Sosnowca. Podobnie kapliczki Jastrzębia-Zdroju połączono we wspólnym katalogu z kapliczkami Żor. Połączone obszary nie zawsze łączy historia, czy tradycje kulturalne, ale takie scalanie ogranicza rozmiar naszego rozbudowującego się portalu.
A propos rozbudowującego się portalu - właśnie przekroczyliśmy liczbę 900 skatalogowanych kapliczek. Coraz bliżej do tysiąca:)

26 lipca 2017 r.

Inaugurujemy kolejny katalog, który zawiera opis kapliczek powiatu tarnogórskiego. Nasza kapliczkowa mapa zapełnia się. Białą plamą pozostaje jeszcze północna część województwa, ale jej zapełnienie tymczasem nie jest możliwe.

17 lipca 2017 r.

Na portalu pojawiły się nowe katalogi: powiatu będzińskiego oraz Zagłębia Dąbrowskiego. Ten drugi katalog mieści kapliczki Dąbrowy Górniczej i Sosnowca. Oczywiście Będzin i inne miejscowości powiatu będzińskiego też należą do Zagłębia Dąbrowskiego, ale za względu na liczebność kapliczek powiatu, został on wydzielony w osobnym katalogu.

18 czerwca 2017 r.

Dobre informacje napłynęły z Janowic (gmina Bestwina). Nowy opiekun tamtejszego krzyża, Pan Adam Rezik zbudował schodki prowadzące do krzyża od drogi, zabezpieczył krzyż ogrodzeniem, udekorował oraz oświetlił. Należy zwrócić uwagę, że wszystkie te czynności nie ingerowały w strukturę krzyża, co jest niezwykle ważne, a o czym opiekunowie często zapominają. Poniższe fotografie pokazujące obecny wygląd krzyża są autorstwa Pana Adama Rezika. Dziękujemy za zdjęcia i opiekę nad krzyżem.

Fotografie Adama Rezika
Fotografie Adama Rezika
Fotografie Adama Rezika

31 grudnia 2016 r.

Rok 2016 kończymy dwoma opisanymi miastami, 770 skatalogowanymi obiektami w 24 powiatach, w tym 468 Bożych Mąk, 110 kapliczek domkowych, 118 figur i 74 inne kapliczki. Oznacza to, że w mijającym roku przybyły 263 obiekty

26 grudnia 2016 r.

W mijającym roku wydano dwie cenne publikacje kapliczkowe, których autorem jest Stanisław Kuprjaniuk. Obie dotyczą architektury sakralnej Kaszub. Pierwszą publikacją, której współautorką jest Iwona Liżewska, są "Warmińskie kapliczki". Książka ma formę katalogu kapliczek, z syntetycznym, ale interesującym wprowadzeniem wyjaśniającym ich religijną i kulturową rolę oraz opisującym formy warmińskich kapliczek. Opisane w katalogu kapliczki posegregowano według poszczególnych miejscowości. Katalog ma przejrzysty układ. Zamieszczono w nim zdjęcia wszystkich kapliczek, a każda kapliczka opatrzona została krótkim komentarzem. Dołączono też mapki rozmieszczenia kapliczek w poszczególnych miejscowościach. Autorzy książki skupiają się wyłącznie na kapliczkach, jako takich, pomijając inne obiekty małej architektury sakralnej. Dlatego znakomitym uzupełnieniem publikacji jest kolejna książka pana Kuprjaniuka, dotycząca wszystkich przydrożnych obiektów religijnego kultu.
"Mała architektura sakralna na Warmii do 1945 roku ze szczególnym uwzględnieniem kapliczek" to praca naukowa, ale dzięki bardzo dużej ilości zdjęć oraz starannemu językowi, może być kierowana nie tylko do bardzo dociekliwych pasjonatów kapliczkowych tematów. Książkę można bowiem potraktować również jak album z interesującymi kapliczkowymi ciekawostkami i komentarzami. W kolejnych rozdziałach Autor podejmuje różnorodne, szczegółowe kapliczkowe zagadnienia z obszaru historii, architektury, ikonografii, obrzędowości, ilustrując swoje rozważania własnymi fotografiami. Choć Autor odnosi swoje rozważania do terenu Warmii, mają ona w dużej części uniwersalny charakter, mogąc posłużyć do zrozumienia kapliczkowej problematyki innych części Polski. Do książki dołączona jest mapa rozmieszczenia warmińskich kapliczek.

Kapliczki Warmii
Kapliczki Warmii

18 grudnia 2016 r.

Serdecznie dziękuję za wszelkie informacje i komentarze nadsyłane przez sympatyków naszego portalu. Stale oczekuję na kontakt z Państwem, który pozwala wierzyć w sens mojej pracy włożonej w prowadzenie tej strony. W ramach rocznych podsumowań przedstawiam dziś kilka zdjęć zaprzyjaźnionego z nami Pana Bogdana Kurpanika, który w czasie swoich wędrówek odszukuje m. in. kapliczki, które nie są przedmiotem moich zainteresowań, ale z przyjemnością zamieszczam je w tym miejscu. Na zdjęciach krzyże zagubione w lasach naszego województwa i figura z Nikiszowca.

Fotografie Bogdana Kurpanika
Fotografie Bogdana Kurpanika
Fotografie Bogdana Kurpanika
Fotografie Bogdana Kurpanika

27 października 2016 r.

Nastał dobry czas dla śląskich kapliczek. Jeżdżąc drogami województwa, co rusz napotykam na odremontowane kapliczki, albo na obiekty w trakcie remontu. W ostatnim roku odremontowano na przykład kilka kapliczek w Suszcu i w Starej Wsi. Remontowane są krzyże w Hałcnowie (Bielsko-Biała, na granicy z Janowicami), Bieruniu (na Wylotowej), figura Madonny w Rudach (na zdjęciu). Należy wierzyć, że remonty kapliczek będą przeprowadzone fachowo, bez nadmiernej inwencji ich realizatorów.

Kolumna w Rudach w remoncie

26 października 2016 r.

Maria W. Kmoch przysłała nam informację o nowych wydawnictwach kapliczkowych z północy kraju. Dziś o jednym z nich. W 2016 r. Muzeum Narodowe w Gdańsku wydało publikację, będącą efektem realizacji projektu "Ostańce Próśb". Książka nosi tytuł "Mała architektura sakralna Kaszub. Perspektywa antropologiczna". Redaktorem opracowania jest prof. Katarzyna Marciniak. Książka nie jest udostępniona do sprzedaży (można ją znaleźć w bibliotekach w całym kraju), ale dzięki uprzejmości pracowników Muzeum miałem możliwość zapoznać się z jej treścią. Jest to dwujęzyczna praca zbiorowa, składająca się z 10 artykułów mających w większości charakter naukowy, choć nie ma w książce informacji o recenzentach, więc praca chyba nie była recenzowana.
Wszytkie artykuły wnoszą wkład w poznanie zjawiska stawiania kapliczek zarówno w szerszym, krajowym kontekście, jak i w odniesieniu do terenu Kaszub. Jednak poziom merytoryczny poszczególnych artykułów jest różny. Wyróżnia się tekst księdza profesora Jana Perszona, który umieszcza problematykę budowy kapliczek w szerokim kontekście religijności lokalnej ludności. Uznaje przy tym tezę, że podstawowym motywem stawiania krzyży i budowy kapliczek jest potrzeba sakralizacji przestrzeni. W konsekwentnie skonstruowanym artykule Agnieszki Bednarek wyjaśniona została rola kapliczek jako znaków sacrum. Autorka obrazuje swój wywód poprzez analizę kaszubskich wizerunków Madonny. W nader interesującym tekście, Agata Agnieszka Konczal wyjaśnia z kolei relacje lasu i sacrum tworzonego z pomocą kapliczek przez okoliczną ludność. Marta Szaszkiewicz potwierdziła natomiast moje spostrzeżenia, że współcześni opiekunowie kapliczek w zdecydowanej większości nie przywiązują wagi do ich historii i rzadko potrafią wskazać powód wystawienia kapliczki. Jako ciekawostkę można wskazać wpadkę edytora - kapliczka na okładce została przedstawiona w lustrzanym odbiciu.

Mała architektura sakralna Kaszub

26 czerwca 2016 r.

Na naszym portalu nowe katalogi. Te z krańców województwa - cieszyński i żywiecki oraz ostatni katalog z centralnej części województwa - mikołowski. Ten ostatni na razie skromny, ale to on będzie w nadchodzącym okresie najbardziej się rozrastał.

29 maja 2016 r.

Dziś inauguracja nowego katalogu. Tym razem są to kapliczki Rudy Śląskiej. Jednocześnie liczba kapliczek osiągnęła 600. Jubileuszową kapliczką był krzyż w Rudzie Śląskiej-Kłodnicy.

27 kwietnia 2016 r.

Zwracam się z prośbą do osób wydających kapliczkowe opracowania (nie tylko dotyczące Górnego Śląska i nie tylko książkowe) o przysyłanie informacji o swoich pracach. Będzie mi miło poinformować na naszym portalu o Państwa osiągnięciach. Stale oczekuję też na inne kapliczkowe informacje (o remontach, przeprowadzkach, zniszczeniach kapliczek, kapliczkowych imprezach itp.). Z góry dziękuję.

27 kwietnia 2016 r.

Pod koniec 2015 r. ukazała się książka Wydawnictwa Emmanuel "Mała architektura sakralna w Rybniku". Autorką książki jest Anna Gudzik, znana jako współautorka najlepszego przewodnika po okolicach Rybnika pt. "Szlakami zielonego Śląska". Książka ma charakter katalogu obejmującego wszelkiego typu kapliczki, figury i krzyże znajdujące się na terenie Rybnika. Po krótkim wstępie, w którym znajdziemy wartościowy przegląd kapliczkowej literatury, następuje opis ponad 300 obiektów małej architektury sakralnej. Książka zawiera wiele cennych historycznych informacji o rybnickich kapliczkach, stanowiąc znakomity przewodnik do wędrówek kapliczkowymi szlakami miasta.

Mała architektura sakralna w Rybniku
Mała architektura sakralna w Rybniku

31 stycznia 2016 r.

Na początku roku ukazała się książka "Kapliczki, figury i krzyże przydrożne w gminie Jednorożec" autorstwa Marii Weroniki Kmoch, wydana przez Gminną Bibliotekę Publiczną w Jednorożcu. Obszerna (379 stron), dobrze wydana książka zawiera opis i zdjęcia istniejących i nieistniejących kapliczek tej mazowieckiej gminy. Pracę wyróżnia rzetelny warsztat badawczy, Autorka zawarła we wstępnej części założenia metodyczne, stanowiące podstawę opracowania zebranych materiałów. Część wprowadzająca zawiera informacje o regionie oraz dobrze poukładane podstawy "wiedzy kapliczkowej". Dalej następuje opis kapliczek w podziale na miejscowości gminy. Gmina obfituje w kapliczki. Choć niewiele z nich ma wartość historyczną (znakomita większość pochodzi z okresu powojennego) to wędrówka kapliczkowym szlakiem drogami gminy Jednorożec jest sympatyczną alternatywą dla codziennych zajęć.

Kapliczki Jednorożca
Kapliczki Jednorożca
Kapliczki Jednorożca

31 grudnia 2015 r.

Rok 2015 kończymy dwoma opisanymi miastami, 507 skatalogowanymi obiektami w 11 powiatach, w tym 315 Bożych Mąk, 84 kapliczek domkowych, 65 figur i 43 innych kapliczek.

25 grudnia 2015 r.<

W święta Bożego Narodzenia skatalogowana została kapliczka nr 500. Był nią krzyż w Pasieczkach (Imielin). Następny cel: pierwszy tysiąc!

30 sierpnia 2015 r.

Od 17 lipca do 30 sierpnia 2015 r. w Muzeum Miejskim w Pyskowicach czynna była wystawa poświęcona pyskowickim kapliczkom. W zasadniczej części składała się ze zdjęć z portalu przydrozne.eu. Wystawa zajmowała jedną salę przeznaczoną na wystawy czasowe w pyskowickim ratuszu. Poniżej kilka zdjęć z wystawy. Na przedostatnim zdjęciu autor portalu z kustoszem pyskowickiego muzeum, panem Władysławem Macowiczem.

Wystawa pyskowickich kapliczek
Wystawa pyskowickich kapliczek
Wystawa pyskowickich kapliczek
Wystawa pyskowickich kapliczek
Wystawa pyskowickich kapliczek
Wystawa pyskowickich kapliczek