home

Górnośląskie krzyże i kapliczki

Katowice - kapliczki



Katowice

Na terenie Katowic zachowało się zaledwie pięć kapliczek, które można nazwać domkowymi, choć trzy z nich to po prostu małe kaplice. Jednocześnie reprezentują one dużą różnorodność form, każda z nich jest nieporównywalna z pozostałymi.

Kapliczka - ul. Dębowa Kapliczka - ul. Dębowa Kapliczka - ul. Dębowa

Prawdopodobnie najstarszą z katowickich kapliczek, jedyną powstałą w XIX w., jest kapliczka w Dębie. Data na froncie kapliczki wskazuje, że była zbudowana w 1893 r. Według ustnych przekazów, kapliczka ma być wotum za szczęśliwy powrót z wojny mieszkańca Dębu, pana Kracla (tak podaje pani Zofia Wieczorek w swoim cyfrowym albumie o katowickich kapliczkach). Ostatnia poważna wojna, jaką przed 1893 r. prowadziło Cesarstwo Niemieckie (do którego należał też Dąb) zakończyła się w 1871 r., co mogłoby podważać powyższą wersję powstania kapliczki. Jednocześnie nie można wykluczyć, że fundator walczył w którejś z innych wojen prowadzonych wówczas przez Niemcy, np. w krajach zamorskich. Albo też, że długo zbierał fundusze na budowę kapliczki.

Pod koniec XIX w. Dąb był osadą przemysłową z kopalniami i hutami. Kapliczka powstała w osiedlu robotniczym, które zbudowano dla pracowników tutejszych zakładów. Jej ceglana faktura dobrze wpisuje się w czerwień okolicznych familoków. Elementy konstrukcyjne i zdobnicze kapliczki zapożyczono z budowli gotyckich. Ściany z nietynkowanej cegły są podparte aż ośmioma wydatnymi przyporami. Drzwi i cztery okna w bocznych ścianach są zwieńczone ostrymi łukami. Zwraca uwagę masywny gzyms biegnący wzdłuż krawędzi dachu. Gzyms składa się z wielu warstw cegieł tworzących ząbkowany wzór. Frontowa ściana jest nadbudowana attyką powielającą wzór gzymsu. Patrząc na kapliczkę z przodu, można odnieść wrażenie, że ciężar gzymsu i attyki doprowadzi do przewrócenia kapliczki. Wnętrze kapliczki jest zadbane, ale podobnie jak wnętrza pozostałych katowickich kapliczek, nie wyróżnia się niczym szczególnym. W trójbocznie zamkniętej absydzie stoi na półce ceramiczna figurka Matki Bożej Różańcowej.

Kapliczka - ul. Grottgera Kapliczka - ul. Grottgera Kapliczka - ul. Grottgera Kapliczka - ul. Grottgera

Kapliczka w Piotrowicach ma bardziej tradycyjny kształt. Murowany z cegły domek, z dwuspadowym dachem, ma krawędzie wzmocnione filarkami. W wystroju kapliczki dominują formy łukowe. Tak zwieńczone jest wejście, wąskie okienka w bocznych ścianach oraz mała wnęka nad wejściem. Dominantę kapliczki stanowi stosunkowo ciężka w kształtach sygnaturka z wieżowym hełmem zwieńczonym krzyżem. Lokatorką kapliczki jest również Matka Boża Różańcowa, stojąca we wnęce w tylnej ścianie. Wiek kapliczki nie jest sprecyzowany. W ewidencji konserwatora zabytków wskazuje się 1. ćwierć XX w, choć kształt obiektu zdaje się sugerować raczej koniec tak zakreślonego okresu.

Kapliczka - ul. Siemianowicka Kapliczka - ul. Siemianowicka Kapliczka - ul. Siemianowicka

Niepozorna kapliczka stoi w dzielnicy Czekaj, tuż przy granicy miasta z Siemianowicami. Pochodzi z 1930 r. a cechuje ją brak jakichkolwiek cech stylowych. Gdyby nie krzyż w wystroju metalowych drzwi, trudno byłoby odgadnąć przeznaczenie obiektu. Jedyną ozdobą kapliczki jest schodkowe rozszerzenie ścian pod dachem. Wewnątrz, na półce, figurka NSPJ. Kapliczka została niedawno odmalowana.

Kapliczka - Murcki Kapliczka - Murcki Kapliczka - Murcki

Ze szczególnym wydarzeniem wiąże się powstanie małej kapliczki w lesie pod Murckami, w pobliżu ruchliwej drogi z Katowic do Bielska-Białej. W miejscu kapliczki, 30 listopada 1933 r. miała się ukazać Matka Boża. Informuje o tym tablica umieszczona w kapliczce. Kapliczka ma formę pośrednią między kapliczką domkową i wnękową. Jest murowana z kamienia i ma daszek w formie fali. Gęsta, metalowa krata zamyka obszerną wnękę, wewnątrz której znajduje się mała wnęka na figurkę Matki Bożej. Gęstość kraty i zagęszczenie elementów wystroju sprawiają, że wnętrze jest słabo widoczne. Na kapliczce nie ma daty budowy, stąd powstało przypuszczenie, że postawiono ją niedługo po objawieniu. W rzeczywistości kapliczka powstała już po wojnie.

Kapliczka św. Huberta Kapliczka św. Huberta Kapliczka św. Huberta

Niewątpliwie najładniejszą przedwojenną kapliczką w Katowicach, jest najnowsza z nich, kaplica p.w. św. Huberta. Kaplica pod takim wezwaniem musi znajdować się w lesie i musi być ufundowana przez myśliwych. Stoi ona w tym samym lesie, co poprzednia, ale od strony północnej, na skraju Muchowca. Fundowana była w 1936 r. przez członków Śląskiego Klubu Jazdy Konnej. Kapliczka ma stylowy kształt rotundy, jest dopracowana i konsekwentna w wystroju architektonicznym. Ma stożkowy dach kryty gontem, zwieńczony takąż sygnaturką. Solidny gzyms jest charakterystycznie wygięty nad wejściem. Kapliczka świetnie wkomponowuje się w leśne otoczenie, chyba lepiej niż przed wojną, kiedy stała na skraju obszernej polany. We wnętrzu kapliczki, jedynym wartym uwagi obiektem jest obraz św. Huberta z kuszą.

Kapliczka - Stare Panweniki Kapliczka - Stare Panewniki

Oprócz kapliczek domkowych, zachowały się w Katowicach jeszcze dwie kapliczki, obie w południowych dzielnicach. W Starych Panewnikach stoi na prywatnej posesji kapliczka o kształcie typowym dla kapliczek wnękowych na Górnym Śląsku. Ma formę szerokiego słupa murowanego z cegły, z dwuspadowym daszkiem, z wnęką od frontu. Zdobienia tego typu kapliczek uzyskiwało się poprzez zastosowanie różnych układów cegieł, często wysuwanych poza lico kapliczki. Taka jest też kapliczka w Panewnikach, o różnorodnych zdobieniach frontowej ściany. Dodatkowym wizualnym urozmaiceniem kapliczki jest kamienna podmurówka. We wnęce kapliczki, zamkniętej przeszklonymi drzwiczkami, kryje się figurka Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Kapliczka - Podlesie Kapliczka - Podlesie

Galerię katowickich kapliczek uzupełnia jedyna w mieście kapliczka słupowa. Kapliczka stoi w przy głównej ulicy Podlesia (ul. Uniczowska). To typowa kapliczka z latarenką. Kamienny słupek unosi arkadową latarenkę, od tyłu zamkniętą ścianką. W latarni ustawiono małą figurkę NMP. Kapliczka pochodzi z 1935 r.