home

Górnośląskie krzyże i kapliczki

Tychy - figury wolnostojące



Tychy

W Tychach zachowały się cztery wolnostojące figury – Chrystus, dwie Madonny i św. Jan Nepomucen. Najstarszy jest Jan Nepomucen. Łatwo go spotkać, bo stoi tuż przy wejściu do jedynego w mieście zabytkowego kościoła św. Marii Magdaleny. Postawiono go tutaj w połowie XVIII w. Żeby uświadomić sobie, jak to było dawno, powiedzmy, że Polską władał wtedy August III Sas i zaczynał się okres Oświecenia. I jeszcze jedno – Tychy nie leżały w Polsce, choć Polska była niedaleko. Od kilku lat wieś Tychy leżała w Prusach (dla niewtajemniczonych: wcześniej też nie było tu Polski).

Nepomucen - kościół św. Marii Magdaleny Nepomucen - kościół św. Marii Magdaleny Nepomucen - kościół św. Marii Magdaleny

Figura Nepomucena stoi na cokole w postaci czterech, postawionych jeden na drugim, coraz mniejszych klocków, z czego dwa górne, profilowane są zapewne oryginalne, a dolne są nowe. W przeciwieństwie do Nepomucenów z „domków” widać, że ten powstał w profesjonalnym warsztacie. Choć strój świętego jest standardowy, udrapowane szaty mają różnorodną fakturę. Peleryna jest biała i zdobiona guzikami. Czapkę święty trzyma w lewej ręce, a głowę otacza aureola z gwiazd. Święty nie ma krzyża. Pierwotnie musiał go podtrzymywać prawa ręką. Zobaczmy, gdzie Jan spogląda z czułością - w tym miejscu musiał się znajdować Ukrzyżowany.

Chrystus - ul. Paprocańska Chrystus - ul. Paprocańska Chrystus - ul. Paprocańska Chrystus - ul. Paprocańska

Figura Chrystusa stoi w dzielnicy Paprocany, przy głównej drodze w centralnej części dawnej wsi. Figurę postawiono w 1932 r. a jej fundatorem był Karl Goj. Rzeźbę ustawiono na kilkuwarstwowym postumencie, później jeszcze podwyższonym. Na czołowej ścianie postumentu wyryto intencję, która dziś jest zamalowana i widać jedynie jej zarys. Odnowiony został tylko fragment z datą i nazwiskiem fundatora. Być może dlatego, że napis jest w języku niemieckim.
Twórca figury nie był profesjonalistą. Chrystus z bolesną twarzą ukazuje otwarte serce ściśnięte cierniem. Taka forma postaci Chrystusa określana jest jako Najświętsze Serce Pana Jezusa. Niewątpliwie postać Chrystusa ma związek z wezwaniem pobliskiego kościoła pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Co prawda figura powstała 3 lata przed rozpoczęciem budowy kościoła w Paprocanach, ale można przypuszczać, że zamiar budowy świątyni był wcześniejszy i fundator figury miał już wiedzę o wezwaniu planowanej świątyni. Albo może to znana mieszkańcom osiedla figura była inspiracją przy ustalaniu wezwania świątyni.

Madonna - ul. Paprocańska Madonna - ul. Paprocańska

Z figurą Chrystusa sąsiaduje jedna z tyskich Madonn. W chwili obecnej należy powiedzieć, że sąsiadowała, bo w swych złożonych losach, aktualnie znajduje się ”poza siedzibą”. Paprocańska Madonna powstała w 1893 r. Jej historię opisuje M. Lipok-Bierwiaczonek w monografii: Tychy. Kapliczki i krzyże przydrożne. Madonnę ustawiono we wsi Paprocany na rozwidleniu dróg prowadzących do Tych i Urbanowic (dziś ul. Paprocańska i Przemysłowa). Stała na skarpie nad drogą również kiedy w pobliżu wybudowano nowe osiedla mieszkaniowe. Niestety z biegiem lat była wielokrotnie uszkadzana. Na koniec, w 1994 r. ktoś odpiłował i ukradł jej głowę. W 1998 r. Madonna została odrestaurowana z przywróceniem jej pierwotnego kształtu i malowań. Dzisiaj jednak znów nie można jej podziwiać w pierwotnym miejscu, gdyż posąg został wkomponowany w budowany właśnie przez franciszkanów kościół św. Franciszka i Klary. Ze względów bezpieczeństwa posąg trzeba było zdjąć. Cokół (na zdjęciu przed kościołem) tymczasem jest pusty…

Madonna - kościół MB Królowej Aniołów Madonna - kościół MB Królowej Aniołów Madonna - kościół MB Królowej Aniołów

Druga Madonna stoi przed kościołem MB Królowej Aniołów w dzielnicy Wilkowyje. Fachowo odnowiona, sprawia wrażenie zupełnie nowej. Tymczasem figura ma bez mała 100 lat. Powstała w 1916 r. na zamówienie właściciela tutejszego tartaku Franciszka Czecha. Pierwotnie stała przed budynkiem dyrekcji tartaku. Po wybudowaniu kościoła w Wilkowyjach (w 1988 r.) ustawiono ją w obecnym miejscu.
Widać, że figura powstała w profesjonalnym warsztacie. Figura z białego marmuru stoi pod zadaszeniem na lastrykowym postumencie. Madonna trzyma na lewej ręce małego Jezusa. Drugą uniesioną wzywa przechodzących do siebie i Jezusa. Oboje noszą atrybuty królewskości - Jezus trzyma królewskie jabłko, a Madonna ma na głowie królewską koronę zwieńczoną krzyżem. Pod nogami Marii półksiężyc - symbol NMP.

Madonna - kościół Marii Magdaleny Madonna - kościół Marii Magdaleny Madonna - kościół Marii Magdaleny Madonna - kościół Marii Magdaleny

Na koniec warto wspomnieć o zespole figur znajdującym się przy wejściu do kościoła pw. św. Marii Magdaleny przy Rynku. Barokowy kościół poświęcony w 1782 r. przeszedł dwie duże przebudowy w początkach XX w. Podczas drugiej z nich, w 1929 r. zbudowano reprezentacyjne schody wiodące na teren kościoła od strony rynku. Elementem ich wystroju był zespół figur, do którego włączono stojącą tu wcześniej kolumnę Madonny z Dzieciątkiem. Poza kolumną, ustawiono tu na filarach cztery figury świętych. Do dziś zachowały się dwie z nich (na górnych filarach) - świętego Piotra (po lewej) i świętego Pawła (po prawej). Obie są w złym stanie. Na filarach u dołu schodów postawiono wtórnie figury aniołów. Nie zachowała się również Madonna z Dzieciątkiem. Jej miejsce zajmuje dziś postać Matki Bożej Niepokalanej. Podstawę kolumny pokrywały kiedyś niemieckie inskrypcje, z których zachowała się tylko jedna.

Ostatnia aktualizacja: 4.03.2015